استقلال فردی هر انسانی در انجام امور روزمره خود تا حد بسیار زیادی به عملکرد درست اندامهای فوقانی بویژه شانه و دست بستگی دارد،دست وظایف بسیار مختلفی بر عهده دارد، از انجام کارهای ساده و غیر ظریف مثل گرفتن و نگه داشتن یک کیف گرفته تا انجام اموری با ظرافت و دقت بیشتر مانند بستن دکمه های لباس،دوخت و دوز و یا نواختن یک ساز.
اگرچه انجام روزمره بسیاری از مثالهای گفته شده برای بسیاری از ما ،ساده و بدون نیاز به تلاش خاصی در طول شبانه روز صورت میگیرد ولی برای بسیاری از بیماران مثلا به دلیل ضعف یا فلج دست و شانه و یا درد و التهاب در بافت های آنها، حتی گرفتن یک لیوان و یا پوشیدن مستقل لباس و یا استحمام مستقل و بدون نیاز به کمک سایرین ، به آرزویی بدل میشود.
۱.مشکلاتی که منشا آنها در بافت عضلات–استخوانها و مفاصل و اعصاب دست و شانه است.
۲. مشکلات و بیماریهای دست وشانه که منشا آن نه در خود دست و شانه بلکه در مناطق دور تر مثل مغز و نخاع نهفته است.
این تقسیم بندی اساس تشخیص بیماریها و مشکلات دست و شانه است و درمان صحیح مشکلات دست و شانه نیز به تشخیص و تفکیک همین دو تقسیمبندی وابسته خواهد بود .
از دسته اول، یعنی آسیبها و مشکلات دست و شانه که منشا آنها در اعصاب وعضلات،استخوانها و مفاصل دست و شانه نهفته است مثالهای بسیاری وجود دارد:ضربه به اندام،آسیب عضلات و تاندونها دست و شانه در ضربات،کشیدگیها،حوادث و یا وضعیتها و حرکات نادرست طولانی مدت تا بیماریهای مفصلی مزمن مانند آرتروز یا روماتیسم دست و شانه و آرنج و یا آسیب مستقیم یا غیر مستقیم به اعصاب دست و شانه مثل گیر افتادگی عصب رادیکال در تونل مچ دستی یا سندرم تونل کارپال(CTS) یا آسیب و تخریب تدریجی اعصاب دست در اثر بیماری مانند دیابت.
به طور کلی درمان مشکلات دست و شانه که در خود بافت منشا دارند معمولا با روشهایی مثل فیزیوتراپی و کاردرمانی دست و شانه، تزریقات داخل ضایعه مثل تزریقات داخل مفصلی،تجویز داروهای سیستمیک یا موضعی ضد درد و التهاب توسط پزشک ،تجویز حمایتگر های دست و شانه مثل اورتوز یا آتل های مناسب و تمرین درمانی،انجام میگیرند.
به طور کلی مشکلات دست و شانه با حرکت دادن یا وضعیت اندام کمتر و بیشتر میشوند ،در صورتیکه اگر منشا آسیب در دست وشانه نباشد معمولا علائم بیمار با وضعیتها یا حرکات دست وشانه تغییری نمیکنند.
دسته دوم که از نواحی دورتر سبب مشکلات دست وشانه میشوند به طور شایع، آسیبها و بیماریهای مغز و نخاع هستند که مهمترین آنها سکته مغزی،ضربه های مغزی،خونریزی مغزی،بیماریهای التهابی مغز،بیماری ام اس(مولتیپل اسکلروزیس ) و مشکلات و آسیبهای ستون فقرات و نخاع در حوادث و جراحیها،بیرون زدگی دیسک بین مهره ای،تنگی کانال نخاعی و برخی بیماریهای التهابی نخاع است.
بیماریهای مغز و نخاع میتوانند سبب ضعف یا فلج دست وشانه و سایر اندامها شوند و یا علئم حسی از جمله کاهش حس و درد نیز به مشکلات شانه و دست اضافه کنند،که تشخیص منشا این علائم توسط پزشک بسیار حائز اهمیت است و رویکرد درمانی متفاوتی خواهد داشت.
در اینگونه بیماریها هم علاوه بر مداخلات پزشکی بر اساس تشخیص و تجویز پزشک،کاردرمانی مشکلات شانه و دست و یا فیزیو تراپی مشکلات دست و شانه نیز کمک کننده خواهند بود.
بنابر این نکته پر اهمیت در مشکلات اندام فوقانی بویژه مشکلات و آسیبهای دست و شانه،تشخیص منشا مشکل توسط درمانگر است و اقدامات درمانی موثر تنها پس از تشخیص صحیح قابل ارائه خواهند بود .
دکتر روزبه کاظمی
مدیر و موسس کلینیک توانبخشی تبسم
